Instrukcije iz kemije - Maseni udio

MASENI UDIO

Maseni udio sastojka u smjesi

Maseni udio nekog sastojka u smjesi ili otopini jednak je omjeru mase tog sastojka i ukupne mase svih sastojaka smjese ili otopine.

Vrijednost masenog udjela iskazuje se decimalnim brojem ili postotkom, rjeđe promilom.

Primjer 1.

Pripremljena je otopina koja se sastoji od 10g kuhinjske soli i 90g vode. Odredite maseni udio pojedinih sastojaka smjese.

m (H₂O) = 90g

m (NaCl) = 10g

w(NaCl, otopina) = ?

Maseni udio elemenata u spoju

Maseni udio jednog elementa u spoju jednak je omjeru mase tog elementa i ukupne mase svih elemenata u tom spoju.

Primjer 2.

Izračunajte maseni udio vodika u amonijevu fosfatu.

Amonijev fosfat (NH₄)₃PO₄

w (H)= ?

1 formulska jedinka spoja ima 12 atoma vodika.

Maseni udio vodika je:

Relativna molekulska masa amonijeva fosfata:

Mr((NH₄)₃PO₄) = 3 ∙ A_r (N) + 12 ∙ A_r (H) + A_r (P) + 4 ∙ A_r (O) = 149,1

w (H) = 12,1 / 149,1 = 0,0811 = 8,11%

Instrukcije iz kemije - Formule

Formula je najkraći prikaz sastava nekog elementa ili kemijskog spoja.

Za nazive kiselina treba naglasiti:

1) najznačajnija kiselina dobiva nastavak –na koji se doda nazivu nemetala koji tu kiselinu gradi

H₂SO₄ – sumporna kiselina

HNO₃ – dušična kiselina

2) kiselina s jednim atomom kisika manje od najznačajnije kiseline ima nastavak –asta.

H₂SO₃ – sumporasta kiselina

HNO₃ – dušikasta kiselina

3) Ako kiselina ima jedan atom kisika manje od one s nastavkom –asta, dodaje se prefiks hipo–.

HOCl – hipoklorasta kiselina

4) Postoji li kiselina s jednim atomom kisika više od one kojoj je nastavak –na, daje joj se prefiks per –.

HClO₄ – perklorna kiselina

Naziv kiseline	Formula kiseline	Naziv aniona	Formula iona
fluorovodična	HF	fluorid	F-
klorovodična	HCl	klorid	Cl-
bromovodična	HBr	bromid	Br-
jodovodična	HI	jodid	I-
dušična	HNO3	nitrat	NO3-
dušikasta	HNO2	nitrit	NO2-
sumporna	H2SO4	hidrogensulfat sulfat	HSO4- SO42-
sumporasta	H2SO3	hidrogensulfit sulfit	HSO3- SO32-
sumporovodična	H2S	hidrogensulfid sulfid	HS- S2-
ugljična	H2CO3	hidrogenkarbonat karbonat	HCO3- CO32-
fosforna	H3PO4	dihidrogenfosfat hidrogenfosfat fosfat	H2PO4- HPO42- PO43-
perklorna	HClO4	perklorat	ClO4-
klorna	HClO3	klorat	ClO3-
klorasta	HClO2	klorit	ClO2-
hipoklorasta	HClO	hipoklorit	ClO-
cijanovodična	HCN	cijanid	CN-

Instrukcije iz kemije - Kemijske promjene II

 

Zakon o očuvanju masa
Ukupna masa svih tvari koje nastaju kemijskom reakcijom jednaka je ukupnoj masi svih tvari koje ulaze u kemijsku reakciju.

Kvalitativnim praćenjem kemijske reakcije utvrđuje se koje su tvari sudjelovale u reakciji.

Kvantitativnim praćenjem kemijske reakcije utvrđuju se množine, odnosno mase tvari koje su sudjelovale u reakciji.

Kemijska reakcija rastavljanja neke čiste tvari na dvije ili više novih tvari naziva se kemijska analiza.

Reakcija kojom od dvije ili više čistih tvari nastaje neka nova čista tvar naziva se kemijska sinteza.

Nepovratna ili ireverzibilna reakcija je reakcija koja teče samo u jednom smjeru.
• reakcija magnezija i klorovodične kiseline

 

Reverzibilna ili povratna reakcija je reakcija koja se pri određenim uvjetima može odvijati u oba smjera.

• sinteza amonijaka

Endotermne reakcije
• reakcije pri kojima se toplina veže (produkti postaju bogatiji energijom od reaktanata jer sustav veže energiju)
• žarenje kalcijevog karbonata

Egzotermne reakcije
• reakcije pri kojima se toplina oslobađa (produkti su siromašniji energijom od reaktanata)
• reakcija kalcijevog oksida i vode

 

Instrukcije iz biologije - FOTOSINTEZA

FOTOSINTEZA

▪ biološki proces u kojem se djelovanjem energije Sunčeve svjetlosti anorganske tvari pretvaraju u organske

▪ svjetlosna energija se pretvara u kemijsku energiju

VIDLJIVI DIO SPEKTRA (380 – 760 nm) – FOTOBIOLOŠKO PODRUČJE

• osim fotosinteze valne duljine ovog dijela spektra uzrokuju i:

▪ FOTOTROPIZMI – zakrivljenja uzrokovana svjetlošću

▪ FOTOTAKSIJE – slobodna lokomotorna gibanja upravljana svjetlošću

▪ FOTOMORFOGENEZE – promjene oblika inducirane svjetlošću

• najaktivnije fotosintetsko tkivo u viših biljaka je mezofil lista

• zelena boja listova potječe od pigmenta klorofila

FOTOSINTETSKI PIGMENTI

U biljkama su prisutnu različiti klorofili (klorofil a, klorofil b), karotenoidi (žuti i narančasti pigmenti), ksantofil (žuti pigment).

Jedino klorofil a može neposredno sudjelovati u pretvorni Sunčeve u kemijsku energiju (ostali pigmenti apsorbiraju svjetlost i prenose energiju na klorofil a).

OSNOVNA STRUKTURA MOLEKULE KLOROFILA

• porfirinski sustav sastavljen od četiri pirolska prstena

• u središtu molekule nalazi se atom magnezija

• na porfirin je vezan hidrofobni ugljikovodični lanac (fitol)

Fotosinteza se pojednostavljeno može prikazati:

6CO₂ + 12H₂O + svjetlosna energija → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ + 6H₂O

Instrukcije iz biologije - BAKTERIJE

NADCARSTVO: PROKARIOTI (Procaryota)

CARSTVO: MONERE (Monera)

ODJELJAK: BAKTERIJE (Bacteria)

Bakterije žive kao pojedinačni organizmi ili u staničnim nakupinama – kolonije.

Kolonija Escherichia coli

 Većina bakterija prisutna je u tri osnovna oblika:

• kuglaste bakterije – KOKI

• štapićasti – BACILI

• spiralni – SPIRILI

Mogu biti u obliku zareza (VIBRIONI) ili SPIROHETE (više zavoja).

U nekih bakterija nakon diobe stanice kćeri mogu ostati povezane u stanične nakupine čiji oblik ovisi o smjeru diobe.

Ako se dioba nekih koki bakterija odvija u jednom smjeru nastaju nakupine u obliku:

▪ parova – DIPLOKOKI

▪ lanaca – STREPTOKOKI

Ako se dioba odvija u dva ili tri smjera nastaju grozdaste nakupine – STAFILOKOKI.

Instrukcije iz biologije - VIRUSI II

BOLESTI KOJE UZROKUJU VIRUSI

Biljni virusi imaju RNA, ne prenose se na životinje i ljude, a jedan biljni virus može izazvati infekciju različitih biljnih vrsta.

Virusi životinja i čovjeka sadrže ili RNA ili DNA.

Neke od virusnih bolesti životinja:

• bjesnoća

Akutna zarazna bolest središnjeg živčanog sustava svih toplokrvnih životinja i čovjeka. Uzročnik je virus iz porodice Rhabdoviridae, rod Lyssavirus. Uzročnik se nalazi u slini zaražene životinje, a na čovjeka se prenosi ugrizom bolesne životinje. Vrlo česti znakovi bolesti su razdraženost, strah od vode, preosjetljivost kože na propuh i povećano izlučivanje sline. Napredovanjem bolesti mogu se pojaviti grčevi dišnih mišića i drugih dijelova tijela, popraćeni razdražljivošću i manijakalnim ponašanjem.

• herpes

Infekcija uzrokovana virusom Herpes simplex, a karakterizirana je izbijanjem malih, obično bolnih mjehura na površini kože i sluznica.

• AIDS

Virus HIV-a ima RNA koja je okružena s nekoliko slojeva proteina. Kada uđe u organizam napada T- stanice, čime dovodi do njegove smanjene otpornosti.

• gripa

 

• velike boginje

Velike boginje (variola major) izaziva virus variole koji se prenosi direktnim kontaktom sa zaraženim tjelesnim izlučevinama ili zaraženom osobom.

• ospice

• dječja paraliza

• virusni hepatitis

Neki virusi imaju korisnu primjenu. U šumarstvu se koriste umjesto različitih kemijskih sredstava u borbi protiv štetočina, u hortikulturi prilikom uzgoja ukrasnih biljaka sa šarenim cvjetovima i listovima.

Šare na cvjetovima mjesta su infekcije virusima. Na tim mjestima virusi sprječavaju stvaranje pigmenata.

RETROVIRUSI

Skupina virusa koji sadrže RNA, koju pomoću reverzne transkriptaze prevode u DNA.

Ovoj skupini pripadaju virusi uzročnici najtežih bolesti, tumora i HIV (Human Immunodeficiency Virus).

VIROIDI

Viroidi su “gole” molekule RNA koje se također samostalno umnožavaju. Uzrokuju bolesti biljaka (limuna, avokada, krizantema, palmi).

PRIONI

Prioni su složene molekule proteina sa sposobnošću samoreprodukcije. Napadaju živčani sustav životinja i čovjeka. Uzročnici su kravljeg ludila u krava, a u čovjeka kuru bolesti (grčevitog ili smrtonosnog smijeha) i staračke demencije.

Instrukcije iz biologije - VIRUSI

VIRUSI

Na postojanje virusa ukazao je ruski znanstvenik Dmitrij Ivanovski 1892. godine prilikom istraživanja mozaične bolesti duhana. Uočio je da sok listova duhana zaraženih mozaičnom bolešću zadržava sposobnost zaraze i nakon što se filtrira kroz bakterijske filtre. Zaključio je da uzročnici bolesti nisu bakterije nego njihovi otrovi (lat. virus = otrov).

Dmitrij Ivanovski (1864. - 1920.)

Upotrebom elektronskog mikroskopa u 20. stoljeću utvrdilo se da su virusi submikroskopske čestice, veličine 100 do 300 nm.

Mozaična bolest duhana

Virusi su metabolički neaktivne čestice na granici nežive prirode i živog svijeta. Nemaju stanične dijelove, izmjenu tvari i sustav enzima. Ne rastu i razmnožavaju se (samo se umnožavaju). Potpuno ovise o stvorenoj energiji i proteinima stanica domaćina.

Ulaskom u stanicu virusi zaustavljaju normalne stanične procese, a potom ih podređuju svojim potrebama u svrhu nastanka novih virusnih čestica.

Imaju sposobnost kristalizacije (kristali – agregacije virusa).

Parazitiraju u stanicama:

▪ biljaka – FITOFAGI

▪ životinja – ANIMALNI VIRUSI

▪ čovjeka – HUMANI VIRUSI

▪ bakterija – BAKTERIOFAGI

GRAĐA VIRUSA

Virusnu česticu čini:

• nukleinska kiselina (DNA ili RNA) koja sadrži nasljedne upute potrebne za umnožavanje virusa

• kapsida – proteinska ovojnica koja obavija nukleinsku kiselinu. Građena je od kapsomera.

Neki virusi obavijeni su lipidnom ovojnicom koja potječe od stanice u kojoj se umnožavaju.

Zrela virusna čestica koja može izazvati infekciju naziva se virion.

Shema izgleda bakteriofaga

Bakteriofag se sastoji od glave i repa. Glava ima kapsidu i DNA. Rep je u obliku šupljeg štapića s ovojnicom koja se može kontrahirati, te bazalnim dijelom koji ima proširenje s nitima koje služe pričvršćivanju za bakteriju.