Instrukcije iz biologije - Građa bakterijske stanice

GRAĐA BAKTERIJSKE STANICE

 

• STANIČNA STIJENKA

Obavija većinu bakterijskih stanica. Ne sadrži celulozu već je izgrađena od peptidoglikana (mureina) koji se sastoje od molekula aminokiselina i aminošećera.

• PLAZMALEMA

Obavija citoplazmu, debljine 5 do 10 nm.

• CITOPLAZMA

Polutekuća tvar koja čini najveći dio bakterijske stanice, a u njoj se zbiva većina metaboličkih procesa.

• NUKLEOID

Duga molekula DNA u obliku zamršene niti (jezgrina tvar, bakterijski kromosom).

• PLAZMIDI

Prstenasti lanci molekula DNA smješteni u citoplazmi.

 

 • RIBOSOMI

Mjesta gdje se zbiva sinteza proteina.

• KAPSULA

Sluzava tvorba na površini stanica nekih vrsta bakterija, koja ih štiti od djelovanja fagocita, nepovoljnih utjecaja okoliša ili infekcije bakteriofagima.

• BIČEVI ili FLAGELE

Omogućavaju pokretanje nekim bakterijama. Bičevi bakterija strukturalno se razlikuju od bičeva eukariotskih stanica. Izbijaju iz bazalnih tjelešaca, a njihov broj i položaj mogu biti različiti. Jedan bič na jednom polu prisutan je kod monotrihnih, više bičeva na oba pola kod amfitrihnih, dok je kod peritrihnih bakterija prisutno više bičeva po cijeloj površini.

• TREPETLJIKE (FIMBRIJE) i PILUSI (spolne niti)

Uz bičeve bakterije mogu imati i trepetljike (fimbrije), relativno kratke i tanke nitaste tvorbe koje im pomažu prilikom pričvršćivanja za podlogu. Duži pilusi (spolne niti) omogućavaju pridržavanje bakterija prilikom paraspolnog razmnožavanja.

Instrukcije iz kemije - Empirijska i molekulska formula

ODREĐIVANJE EMPIRIJSKE I MOLEKULSKE FORMULE SPOJA

Empirijska formula prikazuje najmanji odnos broja atoma elemenata u molekuli ili formulskoj jedninki kemijskog spoja.

Molekulska formula prikazuje stvaran odnos broja atoma elemenata u molekuli.

Primjer 1.

U nekom je ugljikovodiku maseni udio ugljika 75%, a vodika 25%. Odredite empirijsku formulu spoja.

w (C) = 75% = 0,75

w (H) = 25% = 0,25

empirijska formula spoja = ?

Potrebno je naći odnos brojnosti atoma, odnosno množina:

Kako se radi o omjeru istovrsnih veličina, umjesto molarnih masa atoma može se uvrstiti relativna atomska masa:

Kako bi se dobile cjelobrojne vrijednosti oba broja se dijele s manjim brojem:

 

 Empirijska formula spoja je CH₄.

 

Primjer 2.

Analizom nekog organskog spoja dokazano je da se u spoju 6,0 g ugljika veže za 1,0 g vodika. Relativna molekulska masa spoja je 56. Odredite molekulsku formulu spoja.

m (C) = 6,0 g

m (H) = 1,0 g

M_r = 56,0

molekulska formula spoja = ?

Izračuna se odnos množina:

Dobiveni brojevi dijele se s manjim brojem:

Empirijska formula spoja je CH₂.

Relativna molekulska masa CH₂ je:

E_r (CH₂) = A_r (C) + 2 ∙ A_r (H) = 14,0

Odredi se koliko je puta broj atoma ugljika i vodika veći u molekulskoj formuli u donosu na empirijsku formulu:

Molekulska formula spoja je C₄H₈.

Instrukcije iz kemije - Maseni udio

MASENI UDIO

Maseni udio sastojka u smjesi

Maseni udio nekog sastojka u smjesi ili otopini jednak je omjeru mase tog sastojka i ukupne mase svih sastojaka smjese ili otopine.

Vrijednost masenog udjela iskazuje se decimalnim brojem ili postotkom, rjeđe promilom.

Primjer 1.

Pripremljena je otopina koja se sastoji od 10g kuhinjske soli i 90g vode. Odredite maseni udio pojedinih sastojaka smjese.

m (H₂O) = 90g

m (NaCl) = 10g

w(NaCl, otopina) = ?

Maseni udio elemenata u spoju

Maseni udio jednog elementa u spoju jednak je omjeru mase tog elementa i ukupne mase svih elemenata u tom spoju.

Primjer 2.

Izračunajte maseni udio vodika u amonijevu fosfatu.

Amonijev fosfat (NH₄)₃PO₄

w (H)= ?

1 formulska jedinka spoja ima 12 atoma vodika.

Maseni udio vodika je:

Relativna molekulska masa amonijeva fosfata:

Mr((NH₄)₃PO₄) = 3 ∙ A_r (N) + 12 ∙ A_r (H) + A_r (P) + 4 ∙ A_r (O) = 149,1

w (H) = 12,1 / 149,1 = 0,0811 = 8,11%

Instrukcije iz kemije - Formule

Formula je najkraći prikaz sastava nekog elementa ili kemijskog spoja.

Za nazive kiselina treba naglasiti:

1) najznačajnija kiselina dobiva nastavak –na koji se doda nazivu nemetala koji tu kiselinu gradi

H₂SO₄ – sumporna kiselina

HNO₃ – dušična kiselina

2) kiselina s jednim atomom kisika manje od najznačajnije kiseline ima nastavak –asta.

H₂SO₃ – sumporasta kiselina

HNO₃ – dušikasta kiselina

3) Ako kiselina ima jedan atom kisika manje od one s nastavkom –asta, dodaje se prefiks hipo–.

HOCl – hipoklorasta kiselina

4) Postoji li kiselina s jednim atomom kisika više od one kojoj je nastavak –na, daje joj se prefiks per –.

HClO₄ – perklorna kiselina

Naziv kiseline	Formula kiseline	Naziv aniona	Formula iona
fluorovodična	HF	fluorid	F-
klorovodična	HCl	klorid	Cl-
bromovodična	HBr	bromid	Br-
jodovodična	HI	jodid	I-
dušična	HNO3	nitrat	NO3-
dušikasta	HNO2	nitrit	NO2-
sumporna	H2SO4	hidrogensulfat sulfat	HSO4- SO42-
sumporasta	H2SO3	hidrogensulfit sulfit	HSO3- SO32-
sumporovodična	H2S	hidrogensulfid sulfid	HS- S2-
ugljična	H2CO3	hidrogenkarbonat karbonat	HCO3- CO32-
fosforna	H3PO4	dihidrogenfosfat hidrogenfosfat fosfat	H2PO4- HPO42- PO43-
perklorna	HClO4	perklorat	ClO4-
klorna	HClO3	klorat	ClO3-
klorasta	HClO2	klorit	ClO2-
hipoklorasta	HClO	hipoklorit	ClO-
cijanovodična	HCN	cijanid	CN-

Instrukcije iz kemije - Kemijske promjene II

 

Zakon o očuvanju masa
Ukupna masa svih tvari koje nastaju kemijskom reakcijom jednaka je ukupnoj masi svih tvari koje ulaze u kemijsku reakciju.

Kvalitativnim praćenjem kemijske reakcije utvrđuje se koje su tvari sudjelovale u reakciji.

Kvantitativnim praćenjem kemijske reakcije utvrđuju se množine, odnosno mase tvari koje su sudjelovale u reakciji.

Kemijska reakcija rastavljanja neke čiste tvari na dvije ili više novih tvari naziva se kemijska analiza.

Reakcija kojom od dvije ili više čistih tvari nastaje neka nova čista tvar naziva se kemijska sinteza.

Nepovratna ili ireverzibilna reakcija je reakcija koja teče samo u jednom smjeru.
• reakcija magnezija i klorovodične kiseline

 

Reverzibilna ili povratna reakcija je reakcija koja se pri određenim uvjetima može odvijati u oba smjera.

• sinteza amonijaka

Endotermne reakcije
• reakcije pri kojima se toplina veže (produkti postaju bogatiji energijom od reaktanata jer sustav veže energiju)
• žarenje kalcijevog karbonata

Egzotermne reakcije
• reakcije pri kojima se toplina oslobađa (produkti su siromašniji energijom od reaktanata)
• reakcija kalcijevog oksida i vode

 

Instrukcije iz biologije - FOTOSINTEZA

FOTOSINTEZA

▪ biološki proces u kojem se djelovanjem energije Sunčeve svjetlosti anorganske tvari pretvaraju u organske

▪ svjetlosna energija se pretvara u kemijsku energiju

VIDLJIVI DIO SPEKTRA (380 – 760 nm) – FOTOBIOLOŠKO PODRUČJE

• osim fotosinteze valne duljine ovog dijela spektra uzrokuju i:

▪ FOTOTROPIZMI – zakrivljenja uzrokovana svjetlošću

▪ FOTOTAKSIJE – slobodna lokomotorna gibanja upravljana svjetlošću

▪ FOTOMORFOGENEZE – promjene oblika inducirane svjetlošću

• najaktivnije fotosintetsko tkivo u viših biljaka je mezofil lista

• zelena boja listova potječe od pigmenta klorofila

FOTOSINTETSKI PIGMENTI

U biljkama su prisutnu različiti klorofili (klorofil a, klorofil b), karotenoidi (žuti i narančasti pigmenti), ksantofil (žuti pigment).

Jedino klorofil a može neposredno sudjelovati u pretvorni Sunčeve u kemijsku energiju (ostali pigmenti apsorbiraju svjetlost i prenose energiju na klorofil a).

OSNOVNA STRUKTURA MOLEKULE KLOROFILA

• porfirinski sustav sastavljen od četiri pirolska prstena

• u središtu molekule nalazi se atom magnezija

• na porfirin je vezan hidrofobni ugljikovodični lanac (fitol)

Fotosinteza se pojednostavljeno može prikazati:

6CO₂ + 12H₂O + svjetlosna energija → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ + 6H₂O

Instrukcije iz biologije - BAKTERIJE

NADCARSTVO: PROKARIOTI (Procaryota)

CARSTVO: MONERE (Monera)

ODJELJAK: BAKTERIJE (Bacteria)

Bakterije žive kao pojedinačni organizmi ili u staničnim nakupinama – kolonije.

Kolonija Escherichia coli

 Većina bakterija prisutna je u tri osnovna oblika:

• kuglaste bakterije – KOKI

• štapićasti – BACILI

• spiralni – SPIRILI

Mogu biti u obliku zareza (VIBRIONI) ili SPIROHETE (više zavoja).

U nekih bakterija nakon diobe stanice kćeri mogu ostati povezane u stanične nakupine čiji oblik ovisi o smjeru diobe.

Ako se dioba nekih koki bakterija odvija u jednom smjeru nastaju nakupine u obliku:

▪ parova – DIPLOKOKI

▪ lanaca – STREPTOKOKI

Ako se dioba odvija u dva ili tri smjera nastaju grozdaste nakupine – STAFILOKOKI.