22.05.

Dan planeta Zemlje

Instrukcije iz kemije - Značajne znamenke

Značajne znamenke

Broj značajnih znamenki određuje se na temelju sljedećih pravila:

• svaka znamenka u rezultatu mjerenja koja nije jednaka nuli jest značajna znamenka
• nula između dvije znamenke različite od nule je također značajna znamenka
• nule koje leže lijevo od prve znamenke koja nije jednaka nuli nisu značajne znamenke (one samo određuju položaj decimalnog zareza)

Značajne znamenke u matematičkim operacijama

• zbrajanje i oduzimanje

Pri zbrajanju i oduzimanju bitan je broj pouzdanih znamenki iza decimalnog zareza, a njega određuje član s najmanjim brojem pouzdanih znamenki iza decimalnog zareza.

• množenje i dijeljenje

Pri množenju i dijeljenju broj pouzdanih znamenki u rezultatu određuje veličina izražena najmanjim brojem pouzdanih znamenki.

• zaokruživanje rezultata 

~ Ako je prva znamenka koja ne pripada nizu pouzdanih znamenki manja od 5, posljednja pouzdana znamenka se ne mijenja.

Primjer: 3,473 (2 značajne znamenke) → 3,47

~ Ako je prva znamenka koja ne pripada nizu pouzdanih znamenki veća od 5, posljednja pouzdana znamenka se uveća za 1.

Primjer: 3,478 (2 značajne znamenke) → 3,48

~ Ako je prva znamenka koja ne pripada nizu pouzdanih znamenki jednaka 5, prethodna pouzdana znamenka se ne mijenja ako je parna, a uvećava se za 1 ako je neparna.

Primjer: 3,475 (2 značajne znamenke) → 3,48

3,465 (2 značajne znamenke) → 3,46

~ Ako račun uključuje nekoliko stupnjeva, sva izračunavanja treba provesti bez zaokruživanja međurezultata. Konačan rezultat treba zaokružiti na onaj ukupan broj pouzdanih znamenki koliko ih sadrži član s najmanjim brojem pouzdanih znamenki.

 

Sikirica M., Korpar–Čolig B. (2001): Praktikum iz opće kemije. Školska knjiga: 81–83.

Instrukcije iz biologije - Građa bakterijske stanice

GRAĐA BAKTERIJSKE STANICE

 

• STANIČNA STIJENKA

Obavija većinu bakterijskih stanica. Ne sadrži celulozu već je izgrađena od peptidoglikana (mureina) koji se sastoje od molekula aminokiselina i aminošećera.

• PLAZMALEMA

Obavija citoplazmu, debljine 5 do 10 nm.

• CITOPLAZMA

Polutekuća tvar koja čini najveći dio bakterijske stanice, a u njoj se zbiva većina metaboličkih procesa.

• NUKLEOID

Duga molekula DNA u obliku zamršene niti (jezgrina tvar, bakterijski kromosom).

• PLAZMIDI

Prstenasti lanci molekula DNA smješteni u citoplazmi.

 

 • RIBOSOMI

Mjesta gdje se zbiva sinteza proteina.

• KAPSULA

Sluzava tvorba na površini stanica nekih vrsta bakterija, koja ih štiti od djelovanja fagocita, nepovoljnih utjecaja okoliša ili infekcije bakteriofagima.

• BIČEVI ili FLAGELE

Omogućavaju pokretanje nekim bakterijama. Bičevi bakterija strukturalno se razlikuju od bičeva eukariotskih stanica. Izbijaju iz bazalnih tjelešaca, a njihov broj i položaj mogu biti različiti. Jedan bič na jednom polu prisutan je kod monotrihnih, više bičeva na oba pola kod amfitrihnih, dok je kod peritrihnih bakterija prisutno više bičeva po cijeloj površini.

• TREPETLJIKE (FIMBRIJE) i PILUSI (spolne niti)

Uz bičeve bakterije mogu imati i trepetljike (fimbrije), relativno kratke i tanke nitaste tvorbe koje im pomažu prilikom pričvršćivanja za podlogu. Duži pilusi (spolne niti) omogućavaju pridržavanje bakterija prilikom paraspolnog razmnožavanja.

Instrukcije iz kemije - Empirijska i molekulska formula

ODREĐIVANJE EMPIRIJSKE I MOLEKULSKE FORMULE SPOJA

Empirijska formula prikazuje najmanji odnos broja atoma elemenata u molekuli ili formulskoj jedninki kemijskog spoja.

Molekulska formula prikazuje stvaran odnos broja atoma elemenata u molekuli.

Primjer 1.

U nekom je ugljikovodiku maseni udio ugljika 75%, a vodika 25%. Odredite empirijsku formulu spoja.

w (C) = 75% = 0,75

w (H) = 25% = 0,25

empirijska formula spoja = ?

Potrebno je naći odnos brojnosti atoma, odnosno množina:

Kako se radi o omjeru istovrsnih veličina, umjesto molarnih masa atoma može se uvrstiti relativna atomska masa:

Kako bi se dobile cjelobrojne vrijednosti oba broja se dijele s manjim brojem:

 

 Empirijska formula spoja je CH₄.

 

Primjer 2.

Analizom nekog organskog spoja dokazano je da se u spoju 6,0 g ugljika veže za 1,0 g vodika. Relativna molekulska masa spoja je 56. Odredite molekulsku formulu spoja.

m (C) = 6,0 g

m (H) = 1,0 g

M_r = 56,0

molekulska formula spoja = ?

Izračuna se odnos množina:

Dobiveni brojevi dijele se s manjim brojem:

Empirijska formula spoja je CH₂.

Relativna molekulska masa CH₂ je:

E_r (CH₂) = A_r (C) + 2 ∙ A_r (H) = 14,0

Odredi se koliko je puta broj atoma ugljika i vodika veći u molekulskoj formuli u donosu na empirijsku formulu:

Molekulska formula spoja je C₄H₈.

Instrukcije iz kemije - Maseni udio

MASENI UDIO

Maseni udio sastojka u smjesi

Maseni udio nekog sastojka u smjesi ili otopini jednak je omjeru mase tog sastojka i ukupne mase svih sastojaka smjese ili otopine.

Vrijednost masenog udjela iskazuje se decimalnim brojem ili postotkom, rjeđe promilom.

Primjer 1.

Pripremljena je otopina koja se sastoji od 10g kuhinjske soli i 90g vode. Odredite maseni udio pojedinih sastojaka smjese.

m (H₂O) = 90g

m (NaCl) = 10g

w(NaCl, otopina) = ?

Maseni udio elemenata u spoju

Maseni udio jednog elementa u spoju jednak je omjeru mase tog elementa i ukupne mase svih elemenata u tom spoju.

Primjer 2.

Izračunajte maseni udio vodika u amonijevu fosfatu.

Amonijev fosfat (NH₄)₃PO₄

w (H)= ?

1 formulska jedinka spoja ima 12 atoma vodika.

Maseni udio vodika je:

Relativna molekulska masa amonijeva fosfata:

Mr((NH₄)₃PO₄) = 3 ∙ A_r (N) + 12 ∙ A_r (H) + A_r (P) + 4 ∙ A_r (O) = 149,1

w (H) = 12,1 / 149,1 = 0,0811 = 8,11%

Instrukcije iz kemije - Formule

Formula je najkraći prikaz sastava nekog elementa ili kemijskog spoja.

Za nazive kiselina treba naglasiti:

1) najznačajnija kiselina dobiva nastavak –na koji se doda nazivu nemetala koji tu kiselinu gradi

H₂SO₄ – sumporna kiselina

HNO₃ – dušična kiselina

2) kiselina s jednim atomom kisika manje od najznačajnije kiseline ima nastavak –asta.

H₂SO₃ – sumporasta kiselina

HNO₃ – dušikasta kiselina

3) Ako kiselina ima jedan atom kisika manje od one s nastavkom –asta, dodaje se prefiks hipo–.

HOCl – hipoklorasta kiselina

4) Postoji li kiselina s jednim atomom kisika više od one kojoj je nastavak –na, daje joj se prefiks per –.

HClO₄ – perklorna kiselina

Naziv kiseline	Formula kiseline	Naziv aniona	Formula iona
fluorovodična	HF	fluorid	F-
klorovodična	HCl	klorid	Cl-
bromovodična	HBr	bromid	Br-
jodovodična	HI	jodid	I-
dušična	HNO3	nitrat	NO3-
dušikasta	HNO2	nitrit	NO2-
sumporna	H2SO4	hidrogensulfat sulfat	HSO4- SO42-
sumporasta	H2SO3	hidrogensulfit sulfit	HSO3- SO32-
sumporovodična	H2S	hidrogensulfid sulfid	HS- S2-
ugljična	H2CO3	hidrogenkarbonat karbonat	HCO3- CO32-
fosforna	H3PO4	dihidrogenfosfat hidrogenfosfat fosfat	H2PO4- HPO42- PO43-
perklorna	HClO4	perklorat	ClO4-
klorna	HClO3	klorat	ClO3-
klorasta	HClO2	klorit	ClO2-
hipoklorasta	HClO	hipoklorit	ClO-
cijanovodična	HCN	cijanid	CN-

Instrukcije iz kemije - Kemijske promjene II

 

Zakon o očuvanju masa
Ukupna masa svih tvari koje nastaju kemijskom reakcijom jednaka je ukupnoj masi svih tvari koje ulaze u kemijsku reakciju.

Kvalitativnim praćenjem kemijske reakcije utvrđuje se koje su tvari sudjelovale u reakciji.

Kvantitativnim praćenjem kemijske reakcije utvrđuju se množine, odnosno mase tvari koje su sudjelovale u reakciji.

Kemijska reakcija rastavljanja neke čiste tvari na dvije ili više novih tvari naziva se kemijska analiza.

Reakcija kojom od dvije ili više čistih tvari nastaje neka nova čista tvar naziva se kemijska sinteza.

Nepovratna ili ireverzibilna reakcija je reakcija koja teče samo u jednom smjeru.
• reakcija magnezija i klorovodične kiseline

 

Reverzibilna ili povratna reakcija je reakcija koja se pri određenim uvjetima može odvijati u oba smjera.

• sinteza amonijaka

Endotermne reakcije
• reakcije pri kojima se toplina veže (produkti postaju bogatiji energijom od reaktanata jer sustav veže energiju)
• žarenje kalcijevog karbonata

Egzotermne reakcije
• reakcije pri kojima se toplina oslobađa (produkti su siromašniji energijom od reaktanata)
• reakcija kalcijevog oksida i vode