Pripreme za državnu maturu

Državna matura 2010.

Biologija, jesenski rok

41. Slika A. prikazuje stanicu u trenutku kada smo je stavili u kap vode, a slika B. istu stanicu nakon nekoliko minuta.

41.1. Što se dogodilo sa stanicom dok je stajala u kapi vode (slika B.)?

________________________________________________________

41.2. Kako se naziva vrsta prijenosa kroz membranu koji prikazuje slika?

________________________________________________________

41.3. Kakva je citoplazma stanice na slici A. u odnosu na kap vode?

________________________________________________________

41.4. Jednom rečenicom objasnite zbog čega se dogodila prikazana promjena.

________________________________________________________

________________________________________________________

Odgovori:

41.1. povećao se volumen stanice / u stanicu je ušla voda /stanica je nabubrila …

41.2. Pasivni prijenos / osmoza / difuzija vode kroz polupropusnu (staničnu) membranu

41.3. hipertonična/gušća/više koncentracije

41.4. Voda se giba iz područja gdje je ima više u područje gdje je ima manje / voda se giba iz otopine manje koncentracije u otopinu veće koncentracije / voda se giba iz područja veće slobodne energije (vodnog potencijala) u područje svoje niže slobodne energije (vodnog potencijala) / voda ulazi u stanicu jer je u stanici veća koncentracija otopljenih tvari / zbog razlike u osmotskim tlakovima tih dviju otopina / nastoje se izjednačiti koncentracije

42. Slika prikazuje stanicu u jednoj fazi mitoze.

 

42.1. U kojoj se fazi mitoze nalazi stanica na slici? ________________

Navedite jednu značajku po kojoj je ta faza prepoznatljiva.

__________________________________________________________

42.2. Kako se naziva tvorba koja je na slici označena slovom A.?

__________________________________________________________

42.3. Koliko će kromosoma imati svaka stanica-kći, nastala diobom stanice koja ima 48 kromosoma?

__________________________________________________________

42.4. Jednom rečenicom objasnite razliku u građi metafaznih i anafaznih kromosoma u mitozi.

__________________________________________________________

__________________________________________________________

Odgovori:

42.1. profaza; iz kromatina se oblikuju kromosomi/gubi se jezgrica i jezgrina ovojnica / podijeli se centrosom i dva novonastala putuju na suprotne polove stanice

42.2. centrioli ili centrosom

42.3. svaka će stanica - kćer imati 48 kromosoma

42.4. metafazni kromosomi su dvostruki (imaju 2 kromatide); a anafazni su jednostruki

43. Slika prikazuje životinjsku i bakterijsku stanicu.

 

43.1. Navedite dvije osnovne razlike u građi prikazanih tipova stanica.

________________________________________________________________

________________________________________________________________

43.2. Navedite dvije zajedničke strukture prokariotske i životinjske stanice.

________________________________________________________________

________________________________________________________________

43.3. Koja je molekula nositeljica nasljedne upute u bakteriji?

________________________________________________________________

43.4. Koji se organel životinjske stanice tijekom evolucije najvjerojatnije razvio iz aerobne bakterije?

________________________________________________________________ 

Odgovori:

43.1. Prokariotska nema jezgru, umjesto nje ima nukleoid. / Prokariotska stanica nema ni drugih staničnih organela. / Prokariotska stanica ima staničnu stijenku, a životinjska eukariotska stanica nema…

43.2. stanična membrana / ribosomi / citoplazma

43.3. molekula DNA

43.4.mitohondrij

44. Slika prikazuje promjenu broja bakterija u urinu bolesnika. Bolesnik se liječio antibioticima. Proučite sliku i odgovorite na postavljena pitanja.

44.1. Koliko je dana prošlo od infekcije do početka djelovanja antibiotika?

__________________________________________________________

44.2. Jednom rečenicom objasnite koji su mogući uzroci porasta broja bakterija u urinu nakon 16. dana.

__________________________________________________________

44.3. Koja je bakterija mogla izazvati ovakvu zarazu, a inače je normalni simbiont u ljudskim crijevima?

__________________________________________________________

44.4. Kako se naziva prvi antibiotik koji je korišten za liječenje ljudi?

__________________________________________________________

Imenujte znanstvenika koji ga je otkrio.

__________________________________________________________

Odgovori:

44.1. 8 ili 9 dana

44.2. pacijent je prerano prestao uzimati antibiotik /pacijent je neredovito uzimao antibiotik / bakterije su postale rezistentne (otporne) na antibiotik/ možda je nastupila infekcija drugog soja

44.3. Escherichia coli ili E. coli

44.4. penicilin, Fleming

Pitanja i odgovori preuzeti sa stranice Nacionalnog centra za vanjsko vrednovanje obrazovanja.

Instrukcije iz biologije

Biljna stanica

Usporedba kloroplasta i mitohondrija

• kloroplasti i mitohondriji obavijeni su dvijema membranama

• imaju vlastitu DNA i ribosome

• umnožavaju se diobom

• u njima nastaje adenozin trifosfat (ATP) fosforilacijom ADP – a

Fosforilacija ADP - a

 

• enzim ATP – sintetaza (ATP – aza) ugrađen je u unutarnju membranu mitohondrija i u tilakoidnoj membrani kloropasta

Podrijetlo plastida i mitohondrija

S obzirom da imaju stanoviti stupanj samostalnosti u stanici (vlastita DNA i ribosomi), pretpostavlja se da su se mitohondriji i kloroplasti (plastidi) razvili od prokariotskih organizama tako što su dospijeli u preteču eukariotske stanice i s njom uspostavili stabilan endosimbiotski odnos (endosimbiotska teorija).

Instrukcije iz biologije

Mitohondriji

• stanični organeli

• okrugla ili duguljsta tjelešca promjera oko 0,5 μm, dužine do nekoliko μm

• vidljivi svjetlosnim mikroskopom

• obavijeni ovojnicom koju čine vanjska i unutrašnja membrana

• između membrana je međumembranski prostor

• unutrašnja membrana je naborana (grebeni)

• ovisno o tipu stanica, ti grebeni mogu izgledati kao tubuli (stanice jetre) ili kao spljoštene vrećice tj. kriste (mišićne stanice)

• unutrašnja membrana obavija matriks

• u matriksu se uz brojne enzime nalaze DNA, RNA i ribosomi

Elektronskomikroskopska snimka mitohondrija

Uloga mitohondrija

• mitohondriji su stanični organeli u kojima se oslobađa energija potrebna za životne procese (stanično disanje)

• u mitohondrijima se nalaze enzimi za razgradnju masti

• unutrašnja membrana sadrži enzim ATP – sintetaza (ATP – aza), koji katalizira proizvodnju ATP - a

• matriks mitohondrija sadrži enzime koji kataliziraju niz kemijskih reakcija – ciklus limunske kiseline

• u mitohondrijima se odvija niz reakcija u kojima se postupno oslobađa energija pohranjena u reduciranim organskim molekulama i privremeno pohranjuje u obliku fosfatne veze u ATP – u (adenozin trifosfat)

Pripreme za državnu maturu

Zadaci iz kemije

1. Izračunajte masu uzorka u kojem je maseni udio kalcijevog fosfata 97,3%, ako kalcijev fosfat, Ca₃(PO₄)₂ u uzorku sadrži 3,011 × 10²¹ atoma kisika.

A) 398 mg

B) 0,187 g

C) 199 mg

D) 0,374 g

E) 0,167 g

2. Izgaranjem 500 kg nekog ugljena nastalo je 14 m³ sumporova (IV) oksida, SO₂ pri tlaku p = 1,05 bara i temperaturi t = 20°C. Izračunajte maseni udio sumpora u ugljenu.

A) 38,6%

B) 10,6%

C) 3,86%

D) 1,06%

E) 4%

3. Izračunajte masu cinka koji je reagirao s 250 mL otopine klorovodične kiseline masenog udjela kiseline w(HCl) = 36,5% i gustoće otopine ρ = 1,18 gcm^-3.

A) 96,58 g

B) 193,16 g

C) 193,16 mg

D) 96,58 mg

E) 9,658 g

4. Izračunajte masu kalcijevog hidroksida koja je potrebna za potrebnu neutralizaciju 35 mL fosforne kiseline množinske koncentracije c = 0,125 moldm^-3.

A) 0,972 g

B) 486 g

C) 324 g

D) 324 mg

E) 486 mg

5. Izračunajte masu željezne rude potrebne za dobivanje 2 tone željeza, ako je maseni udio željezova (III) oksida u rudi w(Fe₂O₃) = 89%, a iskorištenje produkta je 92%.

A) 6,98 t

B) 2,34 t

C) 2,77 t

D) 2,96 t

E) 3,49 t

6. Izračunajte pH vrijednost otopine barijeva hidroksida, ako je otapanjem 315,3 mg barijeva hidroksida oktahidrata Ba(OH)₂ × 8H₂O u vodi dobiveno 10 litara otopine.

A) 11,0

B) 10,3

C) 10,0

D) 10,6

E) 11,3

7. Riješite sljedeću redoks jednadžbu:

NaI + H₂SO₄ + MnO₂ → I₂ + NaHSO₄ + MnSO₄ + H₂O

Koeficijenti ispred reaktanata i produkata su:

A) NaI, 2H₂O

B) 3H₂SO₄, 2MnSO₄

C) MnO₂, 2H₂O

D) 2NaI, 3H₂O

E) H₂SO₄, 2MnO₂

8. Koliko je vremena potrebno provoditi elektrolizu vodene otopine natrijeva klorida da se na anodi razvije 75 cm³ klora (pri standardnim uvjetima), ako je jakost struje 500 mA?

A) 11 min

B) 18 min

C) 21 min

D) 42 min

E) 126 min

Pripreme za državnu maturu

Zadaci iz kemije

1. Zašto su vrelišta alkohola viša od vrelišta etera iste relativne molekulske mase?

A) zbog intermolekulskih napetosti

B) zbog Van der Waalsovih sila

C) grijanjem izlazi voda

D) zbog stvaranja vodikovih veza

E) zbog kemijske inertnosti

2. Količina vodika potrebna za hidrogeniranje 10 g oleinske kiseline (C₁₈H₃₄O₂) iznosi:

A) 0,016 mol

B) 0,062 mol

C) 0,029 mol

D) 0,035 mol

E) 0,031 mol

3. Oksidacijom ketona s vrućom dušičnom kiselinom nastaju:

A) aldehidi

B) karboksilne kiseline

C) esteri

D) alkoholi

E) eteri

4. Što su fosfolipidi?

A) derivati glicerola u kojima je jedna terminalna hidroksilna skupina esterificirana fosfornom kiselinom, a preostale hidroksilne skupine masnim kiselinama

B) derivati glicerola u kojima su sve hidroksilne skupine zamjenjene fosfornom kiselinom

C) spojevi koji nastaju kiselom hidrolizom ulja s fosfornom kiselinom

D) ulja koja sadrže mnogo triacilglicerola nezasićenih masnih kiselina

E) derivati glicerola u kojima su hidroksilne skupine esterificirane višim masnim kiselinama

5. Koja tvrdnja nije točna?

A) aluminij se dobiva elektrolizom taline koja se sastoji od glinice i kriolita

B) glinica je aluminijev (III) oksid, a istu formulu ima i korund, sirovina za proizvodnju brusnih površina

C) pri dobivanju aluminija elektrolizom na anodi se razvija ugljikov (II) oksid

D) kako je kriolit spoj natrija, aluminija i fluora, na naodi nastaje i nešto plinovitih spojeva fluora

E) aluminij se ne otapa u lužinama pa se rabi za izradu ambalaže za prehrambene proizvode

6. Koja tvrdnja nije točna?

A) pri dobivanju željeza najiše se rabe oksidne rude

B) visoka peć puni se koksom, rudom te vapnencom ili kremenim pijeskom

C) čelik se dobiva iz bijelog lijevanog željeza

D) najviša temperatura u visokoj peći je 1400°C

E) dio ugljika otapa se u rastaljenom željezu

7. Izračunajte empirijsku formulu spoja u kojoj je maseni udio vodika 2,3%, fosfora 34,8% i kisika 62,9%.

A) H₃PO₂

B) H₃PO₃

C) H₂PO₃

D) H₄P₂O₇

E) H₅P₃O₁₀

Instrukcije iz biologije

Krvna tjelešca

Krvna tjelešca – zajednički naziv za krvne stanice i krvne pločice

Krvne stanice:

• eritrociti – crvene krvne stanice

• leukociti – bijele krvne stanice

Krvne pločice – trombociti

Eritrociti

• najbrojnije krvne stanice

• u litri krvi kod muškaraca 4,4 – 5,8 × 10¹²; kod žena 3,8 – 4,9 × 10¹²

• zreli eritrociti su jedine žive stanice u čovjeka koje ne sadrže jezgru

• bikonkavni oblik

• u citoplazmi zrelog eritrocita nalazi se crveni krvni pigment (hemoglobin)

• hemoglobin se sintetizira u koštanoj srži u stanicama prethodnicama eritrocita (sadrže jezgru)

• fetalni hemoglobin (HbF) se sintetizira u fetalno doba; kasnije ga zamjenjuje adultni hemoglobin (HbA)

• HbF ima veću sposobnost vezanja kisika kod nižih koncentracija kisika; razlikuje se od HbA po sastavu polipeptidnih lanaca globina

• prosječni životni vijek normalnog eritrocita je oko 120 dana

• mrtvi eritrociti razgrađuju se najvećim dijelom u slezeni

Razgradnja hemoglobina

• razgradnjom hemoglobina nastaje bilirubin (žuti pigment)

• bilirubin se izlučuje iz krvi i jetre putem žuči u crijevo; gdje se pomoću bakterijskih enzima pretvara u smeđi sterkobilin B i žuti urobilin B (daju smeđu boju stolice i žutu boju mokraće)

Instrukcije iz biologije

Krv

Krv je suspenzija različitih skupina stanica u krvnoj plazmi kao složenom vodenom mediju. Gusta, viskozna i neprozirna tekućina crvene boje.

Sastoji se od tekućeg dijela, krvne plazme, krvnih stanica i krvnih pločica.

Uloga krvi:

• funkcija disanja (prijenos kisika i ugljikovog dioksida)

• funkcija prehrane (prijenos hranjivih tvari iz crijeva u stanice)

• izlučivanje štetnih tvari iz tijela

• održavanje tjelesne temperature

• održavanje količine vode u tijelu

• održavanje ionskog sastava i pH

• obrana tijela od infekcija

• prijenos različitih tvari (hormoni, vitamini)

Krv ubrajamo u tekuće vezivno tkivo.

Ukupni volumen krvi u odrasle osobe je oko 5 litara.

Boja krvi dolazi od crvenih krvnih stanica (eritrocita). Eritrociti sadrže krvni pigment hemoglobin.

Hemoglobin

Molekula hemoglobina na sebe veže kisik što omogućava prijenos kisika iz pluća u stanice.

Oksihemoglobin je molekula hemoglobina koja prenosi vezani kisik (jarkocrvene je boje).

Karbaaminohemoglobin je molekula hemoglobina s vezanim ugljikovim dioksidom (tamnije crvene boje).

Hemoglobin se uglavnom sintetizira iz octene kiseline i glicina, koji zajedno tvore pirolov prsten.

Udruživanjem četiri pirolskih spojeva nastaje protoporfirin.

Jedan od protoporfirinskih spojeva veže se sa željezom u molekulu hema.

Četiri molekule hema spajaju se s jednom molekulom proteina globina stvarajući molekulu hemoglobina.

Krvna plazma

Krvna plazma je žućkasta tekućina koja se dobije uklanjanjem krvnih tjelešaca (centrifugiranjem ili spontanim taloženjem).

Krvna tjelešca se talože (sedimentiraju) jer imaju veću specifičnu težinu od krvne plazme.

Brzina sedimentacije krvnih stanica ovisi o odnosu specifične težine krvnih stanica prema specifičnoj težini plazme.

Volumni odnos krvnih stanica i plazme iznosi oko 45:55.

Hematokrit je volumni dio krvnih stanica (i trombocita); a dobije se centrifugiranjem krvi u tankoj baždarenoj kapilari.

Osim anorganskih tvari (ioni natrija i klora) u krvnoj plazmi se nalazi i velika količina proteina: albumini, α, β, γ globulini, fibrinogen.

Albumini

• sintetiziraju se u jetri

• sudjeluju u prijenosu različitih hormona

α - i β - globulini

•slična uloga kao i albumini

γ globulini

• većina su protutijela koja štite tijelo od zaraze

Fibrinogen

• čimbenik u zgrušavanju krvi